تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ ف۪يهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَۜ

İsim cümlesidir. تَنْز۪يلُ  mübteda olup damme ile merfûdur. Aynı zamanda muzâftır. الْكِتَابِ  muzâfun ileyh olup kesra ile mecrurdur. لَا رَيْبَ ف۪يهِ  cümlesi, mübtedanın haberi olarak mahallen merfûdur.

لَٓا  cinsi nefyeden olumsuzluk harfidir.  اِنَّ  gibi ismini nasb, haberini ref eder. 

رَيْبَ  kelimesi  لَا ’nın ismi olup fetha üzere mebni, mahallen mansubdur. ف۪يهِ  car mecruru  لَا ’nın mahzuf haberine mütealliktir. مِنْ رَبِّ  car mecruru  تَنْز۪يلُ ’nun mahzuf haberine mütealliktir.Aynı zamanda muzâftır. الْعَالَم۪ينَ  muzâfun ileyh olup cer alameti ي ‘dir. Cemi müzekker salim kelimeler harfle irablanırlar.

تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ ف۪يهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَۜ

Ayet, ibtidaiyye olarak fasılla gelmiştir. Mübteda ve haberden müteşekkil, sübut ve istimrar ifade eden isim cümlesi, faide-i haber ibtidaî kelamdır.

Müsnedün ileyh olan  تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ , veciz ifade kastına matuf olarak izafet formunda gelmiştir.

Müsnedün ileyhin izâfetle marife olması; muzâfun ileyhi tazim ifade etmektedir.

Cümlede îcâz-ı hazif sanatı vardır.  مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ  car-mecruru, mübtedanın mahzuf haberine mütealliktir. 

Veciz ifade kastına matuf  رَبِّ الْعَالَم۪ينَ۠  izafetinde, Rab isminin muzaf olmasıyla  الْعَالَم۪ينَ۠  şan ve şeref kazanmıştır.

Ayette mütekellim Allah Teâlâ olduğu halde Rab isminin zikredilmesi  tecrîd sanatıdır.

Mübteda ve haber arasında itiraziyye olan  لَا رَيْبَ ف۪يهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ  cümlesi, cinsini nefyeden  لَا ’nın dahil olduğu sübut ve istimrar ifade eden isim cümlesi faide-i haber ibtidaî kelamdır.

Cümlede îcâz-ı hazif sanatı vardır. Car-mecrur  ف۪يهِ , cinsini nefyeden  لَا ’nın mahzuf haberine mütealliktir.

رَيْبَ , bütün cinslere şamil masdar vezninde gelerek mübalağa ifade etmiştir. Masdarlar, ism-i fail ve ism-i mef’ûl yerinde kullanılabilirler. Masdarlar bir fiilin ihtiva ettiği bütün manaları içerirler. 

ف۪يهِ  ibaresinde Kur’ân’a aid zamire dahil olan  ف۪ي  harfinde istiare-i tebeiyye vardır.  ف۪ي  harfindeki zarfiyet manası dolayısıyla  Kur’ân, içine bir şey konulabilen kapalı bir kaba benzetilmiştir. Burada  ف۪ي  harfi kendi manasında kullanılmamıştır. Çünkü Kur’ân, hakiki manada zarfiyeye müsait değildir. Onda herhangi bir şüphenin olmadığı konusunda mübalağa için gelen bu üslupta tecessüm sanatı da vardır.

لَا رَيْبَ ف۪يهِ  ibaresi Bakara Suresinin başını hatırlatır, iktibas sanatı vardır.

İsim cümleleri, mübteda ve haberden oluşur. Zaman ifade etmez. Asıl kuruluş sebebi; müsnedin, müsnedün ileyh için sabit olduğunu ifade etmektir.  İsim cümlesinin haberi müfred ya da isim cümlesi olursa, asıl konulduğu mana olan sübutu (sabit olması) veya bazı karinelerle istimrarı (devamlılığı) ifade eder. İstimrar ifadesi daha çok medh ve zem durumlarında olur. (Fatma Serap Karamollaoğlu, Kur'an Işığında Belâgat Dersleri Meâni İlmi)

Allah Teâlâ’dan  رَبُّ الْعَالَم۪ينَ  şeklinde bahsedilmesi; her tür mahlukatın maliki olması dolayısıyla azametine işaret eder. (Âşûr, Et-Tahrîr Ve’t-Tenvîr, Mutaffifin Suresi 5)

تَنْز۪يلُ  lafzı mübteda olarak ref ile gelmiştir. Haberi ise  لَا رَيْبَ ف۪يهِ  ibaresidir. Yahut da bu bir mübteda takdiri ile haberdir. Yani [Bu (kitabın) indirilmesidir] veya [Okunan... indirilmiş...tir] ya da [Bu harfler indirilmiştir] takdirinde olur. Nitekim  الٓـمٓ۠  de harflerin söz konusu edildiğine delildir. Diğer taraftan  لَا رَيْبَ ف۪يهِ  cümlesinin kitaptan hal konumunda olması da mümkündür. (Kurtubî, El-Câmi’ li-Ahkâmi’l -Kur’ân)

مِنْ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ  de, ف۪يهِ ’deki zamirden hal olur. Çünkü mastar haberden sonrasında amel edemez. Bunun ikinci haber olup  لَا رَيْبَ ف۪يهِ ’nin kitaptan hal olması da caizdir ya da itiraziyedir, ondaki zamir de cümleden anlaşılan şeye racidir. (Beyzâvî, Envârü’t-Tenzîl Ve Esrârü’t-Te’vîl)

Allah Teâlâ önceki surede, bir oluşunun delillerinden bahsedip diğer bir esas olan haşri (kıyameti) ele alarak o sureyi bu iki esastan bahsederek bitirince, bu surede ise risalet (peygamberlik) esasını anlatarak başlamış ve “Elif, Lâm, Mîm. Kendisinde hiçbir şüphe olmayan bu kitabın indirilmesi âlemlerin Rabbindendir” buyurmuştur. (Fahreddîn er-Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb)