و ق ي

Kur'an'da geçiş sayısı: 258

Türkçe türevleri: Takva, müttakî, takiye, vikaye

Kur'an'daki anlamları: Korunmak, sakınmak, (Allah’tan korunmak, O’nun azabından korkup sakınmaktır ki, bu da Allah’ın emrettiği şeyleri yapıp, yasak kıldığı şeylerden kaçınmakla olur), korunma, sakınma, çok takva sahibi, en çok takva sahibi, takva.

Köke ait bilgiler:

Bir şeyi, onu rahatsız edecek ve ona zarar verecek şeylerden korumaya  وِقَايَة adı verilmiştir. Allah buyurur ki:

 فَوَقٰيهُمُ اللّٰهُ شَرَّ ذٰلِكَ الْيَوْمِ وَلَقّٰيهُمْ نَضْرَةً وَسُرُوراًۚ

Allah da onları o günün fenalığından korur, (76/İnsân 11); Yine Allah buyurur ki:

 وَوَقٰيهُمْ عَذَابَ الْجَح۪يمِۙ

Allah onları cehennem azabından korumuştur (44/Duhân 56).                                            

تَقْوَى     ise, insanın kendi canını korkulan şeylerden sakındırmasıdır. Gerçek anlamı budur. Bunun yanında bazen korku takva diye adlandırılır, bazen de takva, korku diye isimlendirilir. Bir şey, nasıl şartı gerektirir, şartı da onu gerektirirse, bu kullanımlarda da durum aynıdır. Şeriat terminolojisinde takva, insanın kendisini günâhlardan sakındırması anlamında kullanılmıştır. Bu da sakıncalı olan şeylerin terk edilmesi ile gerçekleşir. Gerçek anlamda tamamlanması ise, birtakım helalleri de terk etmeyi gerektirir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

“Takva” ve “ittika” kelimeleri, “ve-ka” fiilinin mastar olan “vikaye” den gelmektedir. “Ve-Ka” fiilinin “vakyen”, “vakıyeten“, “tevkıyeten” ve “ vikaen “ şeklinde değişik mastarları da vardır. Bütün bu mastarların hepsi: “bir şeyi muhafaza etmek, eziyetten korumak, himaye etmek, zarar verecek şeyden onu sakınmak, ondan çekinmek “ bir şeyi başka bir şeyle, bir tehlikeye karşı korumaya almak” manalarını taşırlar. (H. Mehmed Soysaldı, “Kur’an Semantığı Açısından Takva”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1, Elazığ (1996.):22)

Din ıstılahında ittika ve takva; iman edip emir ve yasaklarına uyarak, Allah’a karşı gelmekten sakınmak, dünya veya ahirete insana zarar verecek, ilahi azaba sebeb olabilecek inanç söz, fiil ve davranışlardan ve her türlü günahtan sakınmak anlamına gelir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 348.)

“Takva” mu’mini koruyan, kollayan ve tehlikelerden sakındıran bir elbisedir. Bu elbise ne kadar sağlam, güzel ve gösterişli olursa, insanı o kadar zararlı şeylerden korur. Bu hayırlı elbiseye börünen kendini her türlü kötülük ve günahtan korur, bu elbiseyle beraber kendini sağlama alır. Çünkü takva, Allah’tan korkup çekinmeyi, O’nun rizasına uygun olmayan davranış ve amellerden sakınmayı sağlar. Fücur, takva’nın zıddı olarak bu perdeyi, bu elbise yırtmak, açmak, üzerindeki koruyucu örtüyü kaldırmak demektir. (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 668.)

Ebu hureyreye nisbet edilen bir benzetme, “Yolda yürürken dikenler görürsen ya yolu değiştirirsin yada dikene dokunmadan geçmenin bir yolunu arar ve bulursun; işte takva da budur; hayatı Allah Teala’nın yasakladığı kötülüklere bulaşmadan yaşamaya çalışmaktır.” (Hayreddin Karaman v.dğr., Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, s. 70.)

"Müttaki" kelimesi, "takva" veya "vikaye"den gelir. İttika eden, takva sahipleri demektir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 476.)

 Müttaki ve takva dilimizde de kullanılan Arapça asıllı kelimelerdendir. Müttakiler kelimesinin lügat manası, “sakınılması gereken şeylerden sakınanlar” demektır. Buna göre takva sahibi kimselerde şu beş vasıf vardır: Gayba iman etmek, namazı doğru ve devamlı kılmak, Allah’ın verdiklerinden bir kısmını O’nun rızası için harcamak, Kur’an’a olduğu gibi diğer peygamberlere gönderilen kitaplara da inanmak ve ahiret konusunda kesin inanç sahibi olmak. Bu vasıfları kendine gerçekleştirilmiş olan mümin takva sahibidir, müttakidir. (Hayreddin Karaman v.dğr., Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir (Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2007), 70.)

Müttaki kelimesi Müslüman veya Mü’min’ den daha umumi bir ifadedir. Karakteri sağlam, ahlaklı kişiler içinde muttaki tabiri kullanılabilir. Muttaki olmak yani takva sahibi olmak dikenli bir tarlada veya mayın döşenmiş bir tarlada yürür gibi, Allah’ın senin her anını gördüğünü düşünerek hayatı yaşamaktır. [ Fatma Serap Karamollaoğlu,“Meal Şerhi 1”, You Tube (6 Ekim 2023), 00:16:00 - 00:17:24.) ]

Takvâ ve kökün ittikā, takī, etkā, müttakī gibi diğer türevleri ve fiil şekilleri Kur’ân-ı Kerîm’de 285 yerde geçmektedir. Kur’an’da ve hadislerde takvâ bazan sözlük anlamında, bazan da “Allah’ın emirlerine uyup yasaklarından kaçınarak azabından korunma” anlamında kullanılır. Genellikle peygamberler ümmetlerine, “Allah’tan sakının ve bana itaat edin” diye hitap etmiştir (eş-Şuarâ 26/108, 179). Peygambere itaat eden Allah’a da itaat etmiş olacağından (en-Nisâ 4/80) takvâ Allah’a ve resulüne itaat etme anlamını içerir. Kur’an’da takvâ sahibi müminlerden bahsedilirken Allah’ın onları cehennem azabından koruduğu anlatılır (ed-Duhân 44/56; et-Tûr 52/18; el-İnsân 76/11); bundan dolayı mümin Allah’ın kendisini cehennem azabından korumasını ister (el-Bakara 2/201; Âl-i İmrân 3/191). Allah’a “ehl-i takvâ” denmesi (el-Müddessir 74/56) koruyan ve korunulan olmasındandır. “Ateşin azabından bizi koru” duasında (el-Bakara 2/201; Âl-i İmrân 3/16, 191) veya, “Kendinizi, ailenizi ateşten koruyun” âyetinde geçen (et-Tahrîm 66/6) “koru” ve “koruyun” ifadeleri aynı kökten gelir. Takvâ kelimesi Kur’an’da on yedi yerde geçer (meselâ bk. el-Bakara 2/197; el-Mâide 5/2; el-A’râf 7/26; et-Tevbe 9/108; Tâhâ 20/132). Klasik müfessirler takvâya ve aynı kökten gelen emir kiplerine genellikle, “Allah’tan korkun” anlamını vermiştir. Söz konusu fiilin kökü korku anlamını da içermekle birlikte bu korkunç bir şeyden çekinmeyi değil seven birinin sevdiğinin gönlünü incitmekten çekinmesini, yaratanına karşı saygı ve sorumluluk duyma hassasiyetini ifade eder. Bu bağlamda takvâ karşılığı olarak önerilen “Allah bilinci, Allah’a karşı sorumluluk bilinci” ifadeleri kavramın içeriğine daha uygun görünmektedir. Takvâ ve ittikā kelimelerinin içerdiği korku Allah’a duyulan saygıdan kaynaklanır. Böyle bir duygu müminleri kötülükten ve günahtan vazgeçirir, iyiliğe ve hayra sevkeder. (Süleyman Uludağ, “Takva”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 39:484)