ح س ن

Kur'an'da geçiş sayısı: 194

Türkçe türevleri: Hasenat, hüsnü (zan), hasen (hadis), Ahsen, Hasan, Hüseyin, Muhsin, İhsan, Tahsin

Kur'an'daki anlamları:

Güzel olmak, mergub, hoşa giden, iyilik, güzellik, hayır ve taat, en güzel, daha güzel, daha iyi, nimet, sevap, güzel yapmak, iyilik etmek, nimetlendirmek, ikram etmek, güzel davranmak, sağlam ve güzel yapmak. (Mahmud Çanga, Kur’an Kelimelerin Anahtarı, Timaş, s.144.)

Köke ait bilgiler:

حُسْن: Her hoşa giden, arzu edilen şeyi ifâde eder. Bu da üç çeşittir:

          Akıl tarafından güzel görülen şeyler. Arzu tarafından güzel görülen şeyler. Duygu tarafından güzel görülen şeyler. حَسَنَة insanın canı, bedeni ve şartları için elde ettiği bütün sevindirici nimetlere denir.  حَسَن de genel kullanımı itibariyle daha çok, gözlere hoş görünen şeyler için kullanılır. Kur’ân’da geçen حَسَن kelimesi çoğu zaman, basiret yönünden güzel görünen şeyler için kullanılır. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

Hasene; kişinin ulaştığı her türlü sevindirici ni’mettir. İyi ve güzel olan şeylere de ‘hasene’ denilmektedir. ‘Hasene’, insanın hareketlerini, toplumların durumlarını değerlendiren bir anlam ifade eder. Mutluluk, geçimlik, adalet, iyilik, güzel davranış, terbiye, öğüt gibi şeyler de ‘hasene’ olarak değerlendirilmiştir. ‘Hasene-iyilik’ anlayışı toplumlara veya kişilere göre değişse bile Kur'an-ı Kerim buna özel bir anlam veriyor ve neyin ‘hasene/husn-güzel’, neyin ‘seyyie-kötü’ olduğunu belirtiyor. Müslüman insan iyinin ve güzelin ölçüsünü böylece Kur'an'dan öğrenebilir, sonra da devamlı ‘hasene’ olan işleri yapabilir. Çünkü bütün hasene olan işler ona sevap kazandırır. (Hüseyin k. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 270, 271. )

            İhsan kelimesi, ‘hasene’ kelimesinden türemiştir. Bütün güzellikleri ve rağbet edilen şeyleri ifade eder. (Hüseyin k. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 311. )

            İhsân: Sözlükte “bir şeyi iyi ve güzel yapmak, iyi, güzel ve yararlı fiil işlemek “ila” ve “be” harfi cerleriyle kullanıldığı zaman iyilik etmek, ikram ve in’am’da bulunmak” anlamlarına gelir. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 300.)

             Allah'ın nimetleri (Kasas, 77) ve her şeyi en güzel bir şekilde vâr etmesi de (Secde, 7; Mü’minûn, 14) İhsân kavramı ile ifâde edilmiştir. İnsanlar açısından ihsân üç kısımda zikredilebilir:

1) Allah'a karşı ihsân. Bu, şartlarına uygun îmân etmek, emir ve yasaklara uymaktır.

2)  İnsanlara karşı ihsân. Bu, insanın ana babasına, eş ve çocuklarına, komşu ve akrabalarına, insanlara iyilik yapmak, iyi davranmak, haklarını riâyet etmek ve kusurlarını bağışlamaktır.

3) Kişinin kendisine karşı ihsânı. Bu, îmân edip sâlih ameller işleyerek Allah'ın rızasını, rahmet, mağfiret, nimet ve cennetini kazanmasıdır. (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 301.)

         İhsan ahlâkı, adaletten daha kapsamlı bir güzel huydur. Çünkü adalet anlayışında, karşıdakinin hakkını vermek varken, ihsanda ise daha fazlasını vermek, daha güzeli ile  karşılık vermek anlayışı vardır. Adaletli olmayı din bir farz olarak, bir gereklilik olarak müslümanlara emrediyor. Ancak ihsan, bundan daha kapsamlı ve üstün olduğu için onu hem emrediyor, hem de fazlasını tavsiye ediyor. İhsan sahibi olmak menduptur (nafile ibadettir). İhsan sahibi olanlara Allah ‘muhsin’ diyor ve onları övüyor: “ Kim, din yönünden iyilik edici (ihsan sahibi) olarak yüzünü Allah'a teslim edip dosdoğru İbrahim dinine tabi olan kimseden daha güzel olabilir? Allah, İbrahim'i dost edinmişti.” (Nisa, 125)  (Hüseyin k. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 311. )

Cibril (a.s.)’ın “ihsân nedir?” sorusuna Hz. Muhammed (a.s.), “...Allah'ı görüyormuşsun gibi ibadet etmen”; her ne kadar sen O’nu görmesen de O, seni görüyordur…” cevabını vermiştir (Buhârî, İmân, 37. I, 18).  (Fikret Karaman-İsmail Karagöz, Dini Kavramlar Sözlüğü, s. 301.)

Sözlükte “güzel olmak” mânasına gelen hüsn kökünden türetilmiş bir masdar olup genel olarak “başkasına iyilik etmek” ve “yaptığı işi güzel yapmak” şeklinde kısmen farklı iki anlamda kullanılmaktadır. İhsanda bulunan kişiye muhsin denir. Kur’ân-ı Kerîm’de ihsan kavramı hem Allah’a hem de insanlara nisbet edilerek yetmişi aşkın âyette masdar, fiil ve isim şeklinde geçmekte, bu âyetlerin bir kısmında “başkasına iyilik etmek”, bir kısmında “yaptığı işi güzel yapmak” mânasında, çoğunda ise herhangi bir belirlemeye gidilmeden mutlak anlamda kullanılmıştır (bk. M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ḥsn” md.) (Mustafa Çağırıcı, “İhsan”, Türkiye Diyanet  Vakfı İslam Ansiklopedisi, s.  16 :437.)