ص ل ح

Kur'an'da geçiş sayısı: 180

Türkçe türevleri: Salih, sulh, ıslah, ıstılah, maslahat, ıslahat, salahiyet

Kur'an'daki anlamları: Doğru olmak, salih olmak, Salih a.s., sulh, barış, anlaşma, arabuluculuk, ıslah etmek, düzeltmek, (aralarını) bulmak, anlaştırmak, arabulma, düzeltilme, ıslah, düzeltici, ıslah edici.

Köke ait bilgiler:

Sözlükte “(bir şey) iyi, doğru, yararlı ve uygun olmak; doğruluk, dürüstlük” anlamlarındaki salâh (sulûh) kökünden türeyen sâlih kelimesi “faydalı, iyi, doğru ve güzel olan, işe yarar, her türlü bozukluk ve yanlışlıktan arınmış; barışçı, uyumlu” gibi mânalara gelmekte olup fâsid (bozuk, düzensiz) ve sû’ (kötü, çirkin) kelimelerinin karşıtıdır. Aynı kökten gelen sulh “nefret ve düşmanlığa son verme”, ıslâh “düzeltme, daha iyi ve faydalı hale getirme; insanlar arasındaki çatışmayı ortadan kaldırma”, muslih “bozukluğu düzeltip iyileştiren, barıştan yana olan” mânalarında kullanılmaktadır Kur’ân-ı Kerîm’de sâlih kavramı biri “iyi, hayırlı iş ve davranış”, diğeri “dinî ve ahlâkî bakımdan iyi davranışlara sahip kişi” olmak üzere iki mânada kullanılmıştır. İlk mânasıyla doksan üç, ikinci mânasıyla otuz iki yerde geçmektedir.  Birçok âyette sâlih/sâlihât kelimesinin amelle birlikte ve çoğunlukla iman kavramının hemen arkasından zikredilmesi, esas itibariyle fiillerin ahlâkî mükemmelliğini ifade etmekle birlikte imanla da yakından ilgili olduğunu göstermektedir. (Mustafa Çağırıcı, “Salih”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi , s. 36 : 32/32.) 

Sâlih; Sözlükte “iyi, elverişli, yararlı, dürüst, ahlâklı ve güzel” anlamına gelen sâlih kavramı Kur'ân'da amelin ve insanın sıfatı olarak kullanılmıştır. Sâlih amel; iyi, güzel ve yararlı, Kur'ân ve Sünnete uygun amel demektir. Sâlih insan,iyi insan demektir. Kur’ân'da Peygamberlere(Bakara, 72-130) ve müminlere (Al-i İmran, 114) sâlih denilmiştir. Çoğulu sâlihûn,  sâlihîn ve sâlihattır.

           Bir insan, imanında, amellerinde, ,söz, fiil ve davranışlarında dosdoğru ise hayırlı ve faydalı ameller işliyor, Allah'ın emir ve yasaklarını riâyet ediyorsa “sâlih” vasfını kazanır.  (Fikret Karaman - İsmail Karagöz, Dinî Kavramlar Sözlüğü, s. 575.)

              ‘Salih’ kelimesi ‘salah’ mastarının fail ismidir.

‘Salah’ sözlükte, düzeldi, doğru oldu, sağlam oldu, fesat kendinden gitti demektir. Bir şeyin faydalı veya münasip olduğunu ifade eder.

            Aynı kökten gelen ‘sulh’ doğruluk, uygunluk, düşmanlığa son verme, barış, fesadın sona ermesi anlamına gelir.

‘Sulh ve salah’, bozulma, kötülük, kavga, çekişme ve fesadın karşıtıdır. Eylemlerinde ‘Sulh ve salahı’ esas alan kişinin davranışları salih olduğu gibi kendisi de faydalı ve doğru iş yapan insan ‘salih’ kimsedir.

‘Salah’ kökünden gelen ‘ıslah’ fesadı gidermek ve düzeltmek anlamlarına gelir. ‘Islah’, aynı zamanda iki şeyin veya iki kişinin arasındaki fesadı gidermek, düşmanlık ve çatışmayı sona erdirmek demektir. Allah'ın kullarının soylarını ve mallarını sağlam ve faydalı yapması da bir ‘ıslah’tır.(Ahkaf, 15) (Hüseyin K. Ece, İslam’ın Temel Kavramları, s. 578, 579.)

صَلاَح: Fesadın zıddıdır. Bu iki kavramın çoğu kullanımları fiillerle ilgilidir. Kur’ân’da صَلاَح: kelimesi kimi zaman فَسَاد ’ın, kimi zaman da سَيِّئَة ’nın karşıtı olarak kullanılır.

İnsanlar arasındaki nefreti gidermek anlamındadır :صُلْح

Yüce Allah’ın insanı ıslah etmesi; kimi zaman onu salih olarak yaratmakla; kimi zaman var olduktan sonra ondaki fesadı gidermekle; kimi zaman da onun salih olmasına karar vermekle olur. Allah buyurur ki;

 وَأَصْلَحَ بَالَهُم 

Allah, hâllerini düzeltmiştir (47/Muhammed 2).

 يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ 

Benim soyumdan gelenleri de ıslah et (46/Ahkâf 15)

 إِنَّ اللَّهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ 

Allah bozguncuların işlerini düzeltmez (10/Yûnus 81); 

yani bozguncu, fiillerinde Allah’a muhâlefet eder. Çünkü o ifsat eder, Yüce Allah ise bütün fiillerinde salahı/iyiliği gözetir. Dolayısıyla Allah onun işini düzeltmez. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)