ط ي ب
Kur'an'da geçiş sayısı: 50

Türkçe türevleri: Tayyib, Tayyibe (iyi, temiz), Tûba

Kur'an'daki anlamları:

Temiz olmak, hoşa gitmek, lezzet vermek, lezzetli olmak, helal olmak, razı olmak, hoşnud olmak, temiz, lezzetli, helal, hoş, bakımlı, helal olanlar, namuslu kadınlar, zevkli şeyler. (Mahmud Çanga, Kur’an Kelimelerinin Anahtarı, Timaş, s. 307.)



Köke ait bilgiler:

طَيِّب kelimesinin asıl anlamı, duyuların ve nefsin lezzetli bulduğu/hoşuna giden şeydir.

Şer’de/Dinî anlamda اَلطَّعَامُ الطَّيِّبُ /hoş yiyecek, caiz olan şeyden ve caiz olan yerden alınandır.

Yiyecek bu şekilde olduğu sürece, hem hazırda hem gelecekte tayyip/hoş olur ve pis/kötü olmaz. Aksi durumda ise, hazırda hoş olsa da gelecekte hoş olmaz. İnsanlardan olan طَيِّب ; cehâlet ve fıskın pisliğinden ve çirkin amellerden arınıp ilim, iman ve güzel amellerle süslenenlerdir. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü ) 

Sözlükte “hoş ve lezzetli olmak” anlamındaki tîb (tâb) kökünden türeyen tayyib duyuların ve nefsin haz aldığı, güzel, hoş ve lezzetli bulduğu şeyleri ifade eder. Buradan hareketle kelime “güzel söz, verimli temiz toprak, iffetli kadın, güvenli şehir, güzel koku, lezzetli yemek, temiz su, asil aile, meşrû kazanç” vb. anlamlarda kullanılmıştır (Lisânü’l-ʿArab, “ṭyb” md.). Karşıtı habîstir (kötü, pis, iğrenç ve zararlı şey). Tayyib kelimesi Allah’a sıfat olursa “noksanlıklardan münezzeh, ayıplardan berî”, kula sıfat olursa “kötü ahlâk ve çirkin davranışlardan arınmış, iyi davranışlarda bulunan kişi”, mala sıfat olursa “en iyi cinsten helâl mal” anlamına gelir (Tehânevî, II, 1143). Kur’ân-ı Kerîm’de elli yerde geçen tîb kökünden türevlerin kırk altısı tayyib, tayyibe ve bunların çoğulları şeklinde olup (M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ṭyb” md.) bağlamlarına veya sıfat yapıldıkları kelimelere ya da izâfe edildikleri yan cümleciklere göre farklı anlamlarda kullanıldığı görülmektedir. Bu mânaların başlıcaları şunlardır: Kıymetli mal (en-Nisâ 4/2), verimli toprak (el-A‘râf 7/58), temiz toprak (en-Nisâ 4/43; el-Mâide 5/6), güvenli şehir (Sebe’ 34/15), helâl veya temiz lezzetli şeyler (el-Bakara 2/57, 168, 172, 267; el-Mâide 5/87, 88; el-A‘râf 7/32), şer‘î usullere göre boğazlanmış eti helâl hayvanlar (el-Mâide 5/4, 5), maddî ve mânevî imkânlar ya da zevk ve eğlenceler (el-Ahkāf 46/20), görkemli konutlar (et-Tevbe 9/72; es-Saf 61/12), yelkenli gemileri yürüten hafif rüzgâr (Yûnus 10/22), mümin veya doğru inanç ve iyi işler (Âl-i İmrân 3/179; el-Mâide 5/100), edepli ve saygılı evlât (Âl-i İmrân 3/38), güzel söz (el-Hac 22/24; Fâtır 35/10), ferahlık veren selâm (en-Nûr 24/61), huzurlu ve mutlu hayat (en-Nahl 16/97). (Adem Yerinde, “Tayyib”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 40 : 196.)



 
Ayet Kelime Anlamı
Bakara 57 طَيِّبَاتِ güzellikler-
Bakara 168 طَيِّبًا temiz
Bakara 172 طَيِّبَاتِ iyileri-
Bakara 267 طَيِّبَاتِ iyileri-
Âl-i İmrân 38 طَيِّبَةً temiz
Âl-i İmrân 179 الطَّيِّبِ temiz-
Nisâ 2 بِالطَّيِّبِ temiz olanla
Nisâ 3 طَابَ helal
Nisâ 4 طِبْنَ bağışlarlarsa
Nisâ 43 طَيِّبًا temiz
Nisâ 160 طَيِّبَاتٍ temiz ve hoş şeyleri
Mâide 4 الطَّيِّبَاتُ iyi ve temiz şeyler
Mâide 5 الطَّيِّبَاتُ iyi ve temiz şeyler
Mâide 6 طَيِّبًا temiz
Mâide 87 طَيِّبَاتِ güzel ve temiz şeyleri
Mâide 88 طَيِّبًا (ve) temiz olarak
Mâide 100 وَالطَّيِّبُ temiz
A'râf 32 وَالطَّيِّبَاتِ ve güzel
A'râf 58 الطَّيِّبُ güzel olan
A'râf 157 الطَّيِّبَاتِ güzel şeyleri
A'râf 160 طَيِّبَاتِ güzel olanlar-
Enfâl 26 الطَّيِّبَاتِ güzel şeylerle
Enfâl 37 الطَّيِّبِ temizden
Enfâl 69 طَيِّبًا (ve) temiz olarak
Tevbe 72 طَيِّبَةً güzel
Yunus 22 طَيِّبَةٍ tatlı
Yunus 93 الطَّيِّبَاتِ temiz şeylerle
Ra'd 29 طُوبَىٰ mutluluk
İbrahim 24 طَيِّبَةً güzel
İbrahim 24 طَيِّبَةٍ güzel
Nahl 32 طَيِّبِينَ iyi insanlar olarak
Nahl 72 الطَّيِّبَاتِ güzel rızıklarla
Nahl 97 طَيِّبَةً hoş
Nahl 114 طَيِّبًا ve hoş (olarak)
İsrâ 70 الطَّيِّبَاتِ güzel rızıklarla
Tâ-Hâ 81 طَيِّبَاتِ temizleri-
Hac 24 الطَّيِّبِ güzeline
Mü'minûn 51 الطَّيِّبَاتِ güzel şeyler-
Nûr 26 وَالطَّيِّبَاتُ iyi kadınlar
Nûr 26 لِلطَّيِّبِينَ iyi erkeklere
Nûr 26 وَالطَّيِّبُونَ iyi erkekler
Nûr 26 لِلطَّيِّبَاتِ iyi kadınlara
Nûr 61 طَيِّبَةً güzel
Sebe' 15 طَيِّبَةٌ hoş
Fâtır 10 الطَّيِّبُ güzel
Zümer 73 طِبْتُمْ (ne) hoşsunuz
Mü'min 64 الطَّيِّبَاتِ güzel rızıklarla
Câsiye 16 الطَّيِّبَاتِ güzel rızıklarla
Ahkaf 20 طَيِّبَاتِكُمْ bütün güzelliklerinizi
Saf 12 طَيِّبَةً güzel