ع ر ض

Kur'an'da geçiş sayısı: 79

Türkçe türevleri: Arz, araz, aruz, ârızî, maruz, maruzât, târiz, itiraz, muâraza, muârız, taarruz, arıza, ırz, arzuhal, maraza

Kur'an'daki anlamları:

Genişlik, en geniş, bol, bol bol, gelip geçici şey, dünyalık, geçici nimet, elde durmayan dünya malı, dünya malı, bulut, hedef, sebep, siper, arz etmek, açığa çıkarmak, göstermek, sunmak, arz etmek, çıtlatmak, üstü kapalı söylemek, yüz çevirmek.

Köke ait bilgiler:

عَرْض: Uzunluğun zıddıdır. Kök anlamı cisimlerle ilgilidir. عَارِض: Ortaya çıkıp beliren. Bu kelime bazen bulut anlamına gelir. Bazen ortaya çıkan hastalık anlamına gelir. بِهِ عَارِضٌ مِنْ سُقْمٍ: Ona bir hastalık bulaştı. Bazen yanak anlamına gelir. أَخَذَ مِنْ عَارِضَيْهِ: İki yanağından tuttu. Bazen de diş anlamına gelir. Bu anlamdan gülme anında ortaya çıkan ön dişlere عَوَارِض denir. عَرَض: Sebatı olmayan şeye denir. Kelâmcılar bu anlamdan عَرَض kelimesini; renk ve tad gibi ancak cevherle var olabilen ve kendi başına boşlukta yer almayan şeyler için istiâre etmişlerdir. تَعْرِيض: Doğru-yalan veya zâhir-bâtın gibi iki yönü bulunan bir sözdür. (Rağıb El-İsfahani, Müfredat Kur’an Kavramları Sözlüğü)

عرض ; muhâtaba, özelliklerini öğrenmesi için bir şeyi göstermek demektir. Hadis-i Şerif’te: “O gün Âdem ‘in zürriyetini zerreler şeklinde arzetti” buyurulmuştur. (Tirmizî, Kıyamet, 47; Müsned, 2, 179). Allah’ın Âdem (a.s)’a eşyanın isimlerini öğreterek meleklere arz etmesinin hikmeti, onu taltif etmek, bilmediği sırları ve gizli ilimleri öğretmektir. (İsmail Hakkı Bursevi, Rûhu’l Beyan Kur’an Meali ve Tefsiri, s. 305.)

Sözlükte “ortaya koymak, göstermek, sunmak, bir şeyi gözden geçirip durumuna bakmak, teklif etmek” gibi mânalara gelir. Kur’ân-ı Kerîm’de Allah’ın göklere, yere, dağlara ve insana “emanet”i taşımayı teklif etmesine (el-Ahzâb 33/72) ve isimlerini sormak üzere varlıklarını meleklere göstermesine (el-Bakara 2/31) arz denilmiştir. Biri arz, diğeri emir tarzında olmak üzere iki türlü teklif vardır. Arz şeklindeki teklifin kabul edilmesi mecburi değildir. Nitekim gökler, yer ve dağlar emaneti taşımayı kabul etmemişlerdir (el-Ahzâb 33/72). Emir şeklindeki teklifin kabulü ise mecburidir. Allah’ın, kullarının işledikleri amelleri âhirette önlerine sermesine, kulların Allah’ın huzuruna çıkarılmasına da arz denilmiştir (Hûd 11/18; el-Kehf 18/48; el-Hâkka 69/18). Cehennemde azapla karşılaşma Kur’ân-ı Kerîm’de arz kelimesiyle ifade edildiği gibi (el-Mü’min 40/46; el-Ahkāf 46/20). Kur’an’da geçen “kolay bir hesap” (حِسَابًا يَسِيرًا) ifadesi de (el-İnşikāk 84/8) hadislerde, “kulun yaptıklarının âhirette kendisine gösterilip bildirilmesi” mânasına aynı kelime ile açıklanmıştır. (Abdullah Aydınlı, “Arz”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, s. 3: 438.)